Kamuda çalışmak isteyen adayların ilk karşılaştığı kavram karmaşası, memur, sözleşmeli personel ve işçi statülerinin birbirine karıştırılmasıdır. Aynı kurumda, aynı binada, hatta yan yana masalarda çalışan iki kişi farklı statülerde olabilir; işe alım yöntemleri, maaş yapıları, izin hakları ve iş güvenceleri birbirinden ayrılır. Kamuda istihdam türleri kafada net oturmadan doğru ilanı seçmek de, kariyer planı yapmak da mümkün değildir.

Bu rehberde kamudaki istihdam türlerini yürürlükteki mevzuata dayanarak tek tek açıklıyor, aralarındaki farkları tablo hâlinde karşılaştırıyor ve hangi statüye nasıl başvurulduğunu anlatıyoruz.

Kamuda istihdam türleri hangi kanunda düzenlenir?

Kamu personel rejiminin çerçevesini 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu çizer. Kanunun “İstihdam şekilleri” başlıklı 4. maddesi, kamu hizmetlerinin memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürüleceğini belirtir. Uygulamada bu fıkralar harfleriyle anılır:

• 4/A – Memur: Genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini yerine getirmek üzere kadroya atanan personel.
• 4/B – Sözleşmeli personel: İhdas edilmiş pozisyonlarda, sözleşme ile çalıştırılan ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlileri.
• 4/C – Geçici personel: 2018 yılında yürürlükten kaldırılmıştır; bugün bu statüde yeni istihdam yapılmaz.
• 4/D – İşçiler: Sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmesiyle ya da mevsimlik/kampanya işlerinde çalıştırılan personel.

Bu dört başlığın dışında kalan akademik personel, hâkim ve savcılar, subay ve astsubaylar gibi gruplar ise kendi özel kanunlarına tabidir; 657 onlar için yalnızca atıf yapılan hâllerde uygulanır.

4/A memur statüsü: kadroya bağlı ve sürekli

Memur, kamu istihdamının çekirdek statüsüdür. Kanunun tanımına göre, kuruluş biçimine bakılmaksızın devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilenler memur sayılır. Memurun temel özellikleri şunlardır:

• Bir kadroya atanır; kadro unvanı, sınıfı, derece ve kademesi bellidir.
• Aylığı; gösterge, ek gösterge, taban aylık, kıdem aylığı, zam ve tazminatlar gibi kalemlerden oluşur. Ayrıntı için memur maaşı nasıl hesaplanır rehberimize bakabilirsiniz.
• Kanunlarda yazılı hâller dışında memurluğuna son verilemez; 657’nin 18. maddesindeki güvenlik hükmü bu statünün ayırt edici yanıdır.
• İzin, disiplin, ilerleme ve yükselme rejimi doğrudan 657’ye tabidir.
• Grev ve toplu eylem yasağı gibi statüye özgü yasaklara tabidir.

Memur kadrolarına giriş, kural olarak Kamu Personel Seçme Sınavı üzerinden yapılır. Sınavın kapsamını merak ediyorsanız KPSS nedir yazımızda düzeyler ve oturumlar ayrıntılı anlatılıyor.

4/B sözleşmeli personel: pozisyona bağlı istihdam

Sözleşmeli personel, kadroya değil pozisyona atanır ve kurumla imzalanan hizmet sözleşmesi çerçevesinde çalışır. 657’nin 4/B fıkrası bu statüyü, özel meslek bilgisi ve ihtisas gerektiren işlerde, Cumhurbaşkanınca belirlenen esas ve usuller çerçevesinde ihdas edilen pozisyonlarda istihdam edilen ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlileri olarak tanımlar.

19 Ocak 2023 tarihli 7433 sayılı Kanunla getirilen düzenleme sonrasında, Cumhurbaşkanınca belirlenen pozisyon unvanlarında işin geçici olması şartı aranmaksızın sözleşmeli personel istihdam edilebilmektedir. Aynı düzenleme, sözleşmeli personelin disiplin hükümleri bakımından da Devlet memurlarının tabi olduğu kurallara bağlanmasını öngörür.

Sözleşmeliden kadroya geçiş: üç yıl kuralı

Adayların en çok sorduğu konulardan biri sözleşmeli personelin kadroya geçip geçemeyeceğidir. 7433 sayılı Kanunla 657’nin 4/B fıkrasına eklenen hüküm, bu konuda kalıcı bir mekanizma kurmuştur:

1. Bu kapsamda istihdam edilen sözleşmeli personelden aynı kurumda üç yıllık çalışma süresini tamamlayanlar, sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde talepte bulunmaları hâlinde bulundukları yerde aynı unvanlı memur kadrolarına atanır.
2. Pozisyon unvanıyla aynı unvanlı memur kadrosu bulunmayanların atanacağı kadrolar Cumhurbaşkanınca belirlenir.
3. Bu personel, can güvenliği ve sağlık sebepleri hariç olmak üzere üç yıl süreyle başka bir yere atanamaz.
4. Memur kadrolarına atananlar, aynı yerde en az bir yıl daha görev yapar.
5. Sözleşmeli pozisyonlarda geçen hizmet süreleri, öğrenim durumuna göre yükselebilecekleri dereceyi aşmamak kaydıyla kazanılmış hak aylık derece ve kademelerinin tespitinde değerlendirilir.

Kısacası sözleşmeli personel için kadro, kurumun takdirine bırakılmış bir lütuf değil, şartları tutan kişi için kanunda tanımlanmış bir haktır. Ancak sürenin başlangıcı, hangi pozisyonların kapsamda olduğu ve talep süresi kritik önemdedir; başvuru penceresi kaçırıldığında süreç işlemez.

4/D sürekli işçi: İş Kanunu ve toplu iş sözleşmesi

Kamuda çalışan işçiler, memur ve sözleşmeli personelden farklı olarak 657’ye değil 4857 sayılı İş Kanunu ve bağlı oldukları toplu iş sözleşmesi hükümlerine tabidir. Sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışanların yanı sıra mevsimlik ve kampanya işlerinde geçici olarak çalıştırılanlar da bu kapsamdadır.

• Ücret ve sosyal haklar büyük ölçüde toplu iş sözleşmesiyle belirlenir; memurdaki gösterge-katsayı sistemi uygulanmaz.
• Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin gibi haklar İş Kanunu çerçevesinde işler.
• İşe alım genellikle Türkiye İş Kurumu üzerinden yapılan kura veya sözlü sınavla gerçekleşir. Süreç için İŞKUR iş başvurusu rehberimize göz atabilirsiniz.
• İşçiler sendika üyeliği ve toplu pazarlık bakımından memurdan farklı bir rejime tabidir.

Geçici personel (4/C) statüsü neden kalktı?

657’nin 4/C fıkrası, 20 Kasım 2017 tarihli 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yürürlükten kaldırılmış, bu KHK 1 Şubat 2018 tarihli 7079 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir. Dolayısıyla bugün “4/C’li personel alımı” şeklinde yeni bir istihdam yapılmamaktadır. İnternette hâlâ dolaşan 4/C ilanları ya eski tarihlidir ya da yanlış bilgilendirmedir; ilan okurken duyurunun tarihine ve dayandığı mevzuata mutlaka bakın.

Memur, sözleşmeli personel ve işçi karşılaştırma tablosu

Ölçüt	Memur (4/A)	Sözleşmeli Personel (4/B)	Sürekli İşçi (4/D)
Tabi olduğu mevzuat	657 sayılı Kanun	657 md. 4/B ve ilgili Cumhurbaşkanı kararları	4857 sayılı İş Kanunu ve toplu iş sözleşmesi
Atandığı birim	Kadro	Pozisyon	İşçi kadrosu
Ücret yapısı	Gösterge, ek gösterge, tazminat ve yardımlar	Sözleşme ücreti (belirlenen tavanlar dâhilinde)	Toplu iş sözleşmesiyle belirlenen ücret
Giriş yöntemi	Genellikle KPSS ve merkezi yerleştirme ya da kurum sınavı	KPSS ve kurumun kendi değerlendirmesi	Genellikle İŞKUR kurası ve sözlü sınav
Kadroya geçiş	İlgili değil	Şartlar oluştuğunda üç yıl sonunda talep üzerine mümkün	İlgili değil
Kıdem tazminatı	Yok (emeklilik ikramiyesi rejimi geçerli)	İş sonu tazminatı uygulanabilir	Var

Hangi statüye nasıl başvurulur?

Statüler farklı olduğu gibi başvuru kanalları da farklıdır. Genel çerçeve şöyledir:

1. Memur kadroları: ÖSYM’nin yürüttüğü merkezi yerleştirme dönemlerinde tercih yaparak ya da kurumların kendi açtığı sınavlara başvurarak. Merkezi yerleştirmenin işleyişi için KPSS tercih ve merkezi atama rehberimize bakın.
2. Sözleşmeli pozisyonlar: Kurumların resmî internet sitelerinde ve Cumhurbaşkanlığı Kariyer Kapısı üzerinden yayımlanan ilanlarla.
3. Sürekli işçi kadroları: Türkiye İş Kurumu ilanları üzerinden; başvurular çoğunlukla e-Devlet ve İŞKUR e-Şube kanalıyla alınır.

Hangi kanaldan başvurursanız başvurun, ilanın aradığı genel şartları taşımak zorunludur. Bu şartların tamamı için memur olma şartları yazımızı okumanızı öneririz.

Sıkça Sorulan Sorular

Sözleşmeli personel memur sayılır mı?

Hayır. Sözleşmeli personel 657 sayılı Kanunun 4/B fıkrasına göre istihdam edilen, işçi sayılmayan bir kamu hizmeti görevlisidir; memur kadrosuna atanmadığı sürece hukuken memur statüsünde değildir. Ancak disiplin hükümleri gibi bazı konularda memurlara uygulanan kurallara tabi tutulur.

Kamuda hangi statü daha avantajlı?

Tek bir doğru cevap yoktur. Kadro güvencesi ve uzun vadeli özlük hakları öncelikliyse memur statüsü; belirli bir uzmanlık alanında hızlı istihdam ve şartların oluşması hâlinde kadroya geçiş imkânı arıyorsanız sözleşmeli pozisyonlar; toplu iş sözleşmesine bağlı ücret ve kıdem tazminatı öncelikliyse sürekli işçi kadroları öne çıkar. Karar vermeden önce ilanda belirtilen statüyü, görev yerini ve mali hakları birlikte değerlendirin.

4/C statüsü hâlâ var mı?

657’nin 4/C fıkrası 696 sayılı KHK ile yürürlükten kaldırılmış, bu düzenleme 7079 sayılı Kanunla aynen kabul edilmiştir. Bu nedenle geçici personel statüsünde yeni alım yapılmamaktadır.

Kamuda istihdam türleri arasındaki farkları bilmek, hem doğru ilana başvurmanızı hem de kariyer beklentinizi gerçekçi kurmanızı sağlar. İlanlarda yer alan statü bilgisini her zaman ilanın kendisinden ve dayandığı mevzuattan teyit edin; kulaktan dolma bilgiyle yapılan başvurular çoğu zaman zaman kaybına dönüşür. Memurun gündelik hayatını belirleyen hak ve yükümlülükleri merak ediyorsanız 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu yazımız iyi bir başlangıç noktasıdır.